Dwa litry czy piętnaście? Dlaczego każde źródło podaje inną liczbę

Szukasz, ile wody zmagazynować, i dostajesz cztery różne odpowiedzi. Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa” mówi o minimum trzech litrach na osobę na dobę. Starsze materiały RCB podawały dwa. Poradniki komercyjne piszą o pięciu. Światowa Organizacja Zdrowia podaje 7,5–15 litrów, a w jednym miejscu wspomina o dwudziestu.

Rozbieżność jest pozorna. Nikt tu nie kłamie i nikt się nie pomylił. Każda z tych liczb obejmuje co innego — i dopóki tego nie rozdzielisz, porównywanie ich nie ma sensu.

Co obejmuje która liczba

WHO w opracowaniu Technical Notes on Drinking-Water, Sanitation and Hygiene in Emergencies nr 9 nie podaje jednej liczby, tylko rozbicie na przeznaczenia. Tabela poniżej jest wiernym odwzorowaniem tego rozbicia.

Na co	Ile na osobę na dobę	Od czego zależy (cytat WHO)
Przeżycie: picie i jedzenie	2,5–3 l	„Depends on climate and individual physiology”
Podstawowa higiena	2–6 l	„Depends on social and cultural norms”
Podstawowe gotowanie	3–6 l	„Depends on food type, social and cultural norms”
Razem	7,5–15 l	—

Źródło: WHO/WEDC, Technical Note No. 9 — How much water is needed in emergencies (PDF, 4 strony), tabela 9.1, podpisana w oryginale „Source: Adapted from Sphere”. Cytaty w prawej kolumnie pochodzą wprost z tej tabeli. Górna granica nie jest sufitem — WHO pisze wprost: „research indicates that 20 liters per capita per day is the minimum quantity of safe water required to realise minimum essential levels for health”.

Teraz staje się jasne, skąd biorą się różnice:

• Polski „Poradnik bezpieczeństwa”, minimum 3 l — pierwszy wiersz plus gotowanie. W dokumencie ta pozycja nazywa się „Jedzenie i picie: minimum 3 litry wody na osobę na dobę”, więc higieny w niej nie ma. Uwaga na starsze materiały: wcześniejsze publikacje RCB podawały 2 litry i ta liczba wciąż krąży po sieci. Obowiązuje ta z aktualnego poradnika, rozesłanego alertem RCB 31 lipca 2026.
• Niemiecki BBK, 2 l — pierwszy wiersz plus gotowanie, policzone oszczędnie: „Ein erwachsener Mensch braucht mindestens 1,5 Liter Flüssigkeit am Tag” plus „Wenn man Kochen möchte, sollte man 0,5 Liter Wasser zusätzlich einplanen”. Higieny w tej liczbie nie ma.
• Szwedzki MSB, 3–5 l — portal Krisinformation.se prowadzony przez MSB podaje: „Räkna med minst tre till fem liter vatten per person och dygn”. Co ciekawe, rozbicia na przeznaczenia na tej stronie nie ma — jest sama liczba, więc czytelnik nie wie, czy mieści się w niej mycie.
• Poradniki komercyjne, 3–5 l — pierwszy wiersz plus kawałek higieny, zwykle bez podania, ile na co.
• WHO, 7,5–15 l — wszystkie trzy wiersze razem.

Zwróć uwagę, że szwedzka i poradnikowa liczba są takie same, ale jedna pochodzi z instytucji ochrony ludności, a druga — ze sklepu. To dobry moment, żeby zapytać nie „ile”, tylko „na podstawie czego”.

Żadna z tych liczb nie jest „prawdziwsza”. Pytanie brzmi: co zamierzasz robić tą wodą.

Liczba, której nie ma w żadnym poradniku

Powyższa tabela pomija największą pozycję. WHO wylicza ją osobno, w tabeli 9.2:

„All flushing toilets 20-40 litres/user/day for conventional flushing toilets connected to a sewer; 3-5 litres/user/day for pour-flush toilets”

Dwadzieścia do czterdziestu litrów. Na osobę. Na dobę. Więcej niż cała reszta razem wzięta, i ponad dziesięciokrotnie więcej niż norma wody pitnej.

To jest ta część rachunku, o której nie pisze nikt — a w bloku bez wody w kranie problem toalety pojawia się szybciej niż pragnienie. Dlaczego woda znika razem z prądem i po ilu godzinach, tłumaczymy w tekście gdy zabraknie prądu, woda kończy się wcześniej. WHO podaje też wariant tańszy: toaleta zalewana ręcznie zużywa mniej, bo „water-borne types of sanitation, such as flush toilets, require a large volume of water (up to 7 L per person per use)”.

Wniosek praktyczny jest niewygodny, ale prosty: nie magazynuje się wody na spłukiwanie. Dwie osoby na trzy doby to według tej stawki od 120 do 240 litrów — ćwierć tony w mieszkaniu. Zamiast tego planuje się, skąd wziąć wodę techniczną, której nie trzeba pić: wanna napełniona przed awarią, deszczówka, woda z cieku. Do spłukiwania nie musi być zdatna do picia — i to prowadzi do kolejnej rzeczy, której poradniki nie mówią.

Nie każda woda musi być pitna

WHO buduje hierarchię potrzeb wodnych i zaznacza, że im większa objętość, tym niższa wymagana jakość: picie, gotowanie, mycie się, pranie, sprzątanie, podlewanie, sanitariaty. Woda do mycia podłogi nie musi spełniać norm wody pitnej.

Dla planowania zapasu to zmienia wszystko. Kanistry z wodą pitną to najdroższa i najcięższa część planu — i właśnie dlatego powinny pokrywać wyłącznie picie i gotowanie. Reszta to pojemniki napełniane z kranu w ostatniej chwili i źródła zastępcze.

Norma rośnie razem z czasem trwania kryzysu

Jest jeszcze jeden wymiar, którego nie widać w jednorazowej liczbie. WHO podaje, że zapotrzebowanie zmienia się w czasie (tabela 9.3, również „adapted from Sphere”):

Czas od początku kryzysu	Litrów na osobę na dobę
2 tygodnie – 1 miesiąc	5
1–3 miesiące	10
3–6 miesięcy	15 i więcej

Pierwsze doby da się przeżyć na minimum. Im dłużej trwa sytuacja, tym bardziej higiena przestaje być komfortem, a staje się kwestią zdrowia. To wyjaśnia, dlaczego liczba dla 72 godzin jest niska, a dla dłuższego okresu — nie może być.

Dlaczego polskie źródła też się różnią

Rozbieżność nie jest tylko międzynarodowa, ale w polskim przypadku ma inną przyczynę niż zakres: chodzi o datę dokumentu.

Aktualny „Poradnik bezpieczeństwa” (MSWiA, MON, RCB), rozesłany alertem RCB 31 lipca 2026, podaje w pozycji „Jedzenie i picie” minimum 3 litry wody na osobę na dobę. Tę samą liczbę powtarza strona Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w domenie gov.pl: „minimum 3 litry wody na osobę na dobę, żywność gotowa do spożycia”. Ten sam zapis stoi w samym poradniku — w pliku PDF, w rozdziale „Przygotuj swoje otoczenie”: „Jedzenie i picie: minimum 3 litry wody na osobę na dobę, żywność gotowa do spożycia”.

Dwójka, którą wciąż można znaleźć w sieci, pochodzi ze starszych materiałów RCB. Nie jest to więc spór dwóch instytucji o to samo, tylko stara liczba, która przeżyła swój dokument. Jeśli gdzieś trafisz na 2 litry powołane na rządowe zalecenie — sprawdź datę publikacji, zanim ją przyjmiesz.

Osobno warto pamiętać, czego ta trójka nie obejmuje: higieny. To pozycja „Jedzenie i picie”, nie „woda w ogóle”.

Zastrzeżenie do tego akapitu. Sami popełniliśmy tu obie możliwe pomyłki. Do 31 sierpnia 2026 kalkulator liczył 2 litry, powołując się przy tym na poradnik, w którym stoją 3 litry. Poprawiając to, 1 września opatrzyliśmy tę liczbę błędnym tytułem — „Bądź gotowy!”, a to odrębne wydawnictwo RCB z 2022 roku, nie ten dokument. Obie pomyłki są naprawione i zostawiamy je opisane w Metodyce zamiast cichej podmiany.

Jak liczymy my i dlaczego tak

Kalkulator PrepGear rozdziela to jawnie, zamiast podawać jedną liczbę:

• Norma — bierzemy dokładnie tyle, ile mówi zalecenie krajowe, i pokazujemy źródło. Dla Polski to pozycja „Jedzenie i picie”, czyli picie razem z gotowaniem.
• Higiena — nasze oszacowanie, oznaczone jako nasze. Nie udajemy, że to norma, bo w polskim zaleceniu higieny nie ma wcale.
• Zwierzęta — osobna pozycja, żeby arytmetyka się zgadzała.

Dla porównania: łotewski VUGD, który akurat rozdziela to wprost, podaje 2 litry wody pitnej na dobę i osobno 10–12 litrów na higienę. Nasze oszacowanie higieny jest niższe niż łotewskie. Zapisaliśmy tę rozbieżność w kodzie i nie „poprawiliśmy” po cichu modelu pod jedną zagraniczną liczbę — zmiana takiego założenia zmienia wynik każdemu czytelnikowi i wymaga decyzji, a nie odruchu.

Co z tego wynika dla ciebie

1. Zapytaj, co obejmuje liczba, którą właśnie przeczytałeś. Jeśli źródło tego nie mówi, liczba jest bezużyteczna do planowania.
2. Picie i gotowanie magazynuj. Higienę planuj. Pierwsze mieści się w kanistrach, drugie — nie.
3. Toaleta to osobny problem, nie pozycja w zapasie. Jeśli nie masz na nią pomysłu, twój plan kończy się szybciej, niż woda pitna.
4. Im dłuższy horyzont, tym większa dobowa stawka. Liczba z poradnika na 72 godziny nie skaluje się przez mnożenie.

Policz swoją sytuację w planerze, a metodykę i wszystkie założenia znajdziesz w Metodyce.